Naukowcy postanowili zbadać, jakie objawy psychiczne i somatyczne występują u dzieci, które doświadczyły maltretowania. Ich celem było również ocenienie potencjału diagnostycznego kwestionariusza Child Behavior Checklist (CBCL) w identyfikowaniu takich doświadczeń.
Co wskazuje na to, że dziecko doświadcza przemocy?
Badacze chcieli sprawdzić, czy na podstawie wyników CBCL można skutecznie przewidywać, które dzieci były ofiarami przemocy. Zależało im również na analizie tego, jak różne formy maltretowania wpływają na rozwój emocjonalny i fizyczny dziecka w zależności od wieku, w którym doszło do przemocy.
Child Behavior Checklist (CBCL)
W swoim badaniu zespół naukowców wykorzystał Child Behavior Checklist (CBCL). Jest to standaryzowany kwestionariusz służący do oceny problemów emocjonalnych i behawioralnych u dzieci i młodzieży. Narzędzie to wypełniane jest przez rodziców lub opiekunów, którzy oceniają zachowania dziecka obserwowane w codziennym funkcjonowaniu. Taka forma zbierania danych pozwala na uzyskanie istotnych informacji o stanie psychicznym dziecka. Jednocześnie minimalizuje ryzyko dodatkowego stresu, który mógłby się wiązać z bezpośrednim zadawaniem pytań dotyczących trudnych doświadczeń, takich jak przemoc.
Jak wykryć przemoc wobec dzieci? Badanie
W badaniu uczestniczyło łącznie 61 dzieci w wieku od 8 do 17 lat. Spośród nich 32 dzieci, doświadczyły różnych form maltretowania, oraz 29 dzieci należało do grupy kontrolnej. Część dzieci z grupy badawczej została odebrana biologicznym rodzicom przez służby opieki społecznej i przebywała w placówkach opiekuńczo-wychowawczych. Wszystkie dzieci w tej grupie miały udokumentowaną historię przemocy fizycznej, emocjonalnej, seksualnej lub zaniedbania. Informacje na temat doświadczeń maltretowania pochodziły z rzetelnej i regularnie aktualizowanej dokumentacji. Była ona sporządzana przez specjalistów służb ochrony dzieci i oparta na obiektywnych obserwacjach i ocenach.
Celem badania było opracowanie modelu predykcyjnego, który – na podstawie wyników CBCL oraz danych demograficznych (wiek, płeć) i poznawczych (IQ) – potrafiłby z wysokim prawdopodobieństwem przewidzieć, czy dziecko było ofiarą maltretowania. W tym celu naukowcy przetestowali ponad 2000 różnych kombinacji zmiennych, aby zidentyfikować najbardziej trafne wzorce diagnostyczne.
Kwestionariusz CBCL wykrywa przemoc wobec dzieci
Spośród wszystkich przetestowanych kombinacji zmiennych, najwyższą trafność predykcyjną osiągnął model oparty na wynikach kwestionariusza CBCL, a także danych demograficznych i poznawczych: wieku, płci oraz ilorazu inteligencji (IQ). Trafność modelu w przewidywaniu, czy dziecko doświadczyło maltretowania, wyniosła 90,6%, natomiast trafność w wykrywaniu braku doświadczeń maltretowania osiągnęła 96,6%.
Co istotne, również uproszczony model, oparty wyłącznie na wynikach CBCL, wykazał się bardzo wysoką skutecznością. Jego trafność w przewidywaniu przypadków maltretowania również wyniosła 90,6%.
To szczególnie ważne, ponieważ pokazuje, że sam kwestionariusz CBCL – wypełniany przez rodziców lub opiekunów – może być skutecznym narzędziem w identyfikacji dzieci narażonych na przemoc, bez konieczności zadawania im bezpośrednich pytań o traumatyczne doświadczenia. Wskazuje to na potencjał CBCL jako przesiewowego narzędzia wspomagającego wczesne wykrywanie ryzyka maltretowania w populacji dzieci i młodzieży.
Jak przemoc wpływa na funkcjonowanie dziecka?
W ramach badania naukowcy postanowili również przeanalizować, w jakim wieku doświadczenie maltretowania wywiera największy wpływ na funkcjonowanie dziecka. Chcieli też sprawdzić jak poszczególne typy przemocy przekładają się na konkretne trudności emocjonalne i behawioralne.
Wyniki wskazują, że najbardziej newralgicznym okresem rozwojowym jest wiek około 5 lat. Maltretowanie doświadczone w tym wieku wiązało się najsilniej z objawami takimi jak wycofanie społeczne oraz problemy z myśleniem (np. trudności w koncentracji, zaburzenia poznawcze). Z kolei przemoc doświadczona w wieku 5–7 lat najczęściej korelowała z występowaniem skarg somatycznych – czyli fizycznych dolegliwości (np. bólów brzucha, głowy), które nie mają jasnego medycznego wyjaśnienia.
Analiza rodzaju przemocy wykazała, że:
- Przemoc fizyczna była najsilniejszym predyktorem występowania skarg somatycznych oraz zachowań antyspołecznych i przestępczych.
- Przemoc emocjonalna (np. upokarzanie, groźby, ignorowanie) najściślej wiązała się z nasileniem objawów lęku i depresji oraz zaburzeniami myślenia.
Warto jednak podkreślić, że przedstawione wyniki odzwierciedlają ogólne trendy statystyczne. Nie oznacza to, że każde dziecko z doświadczeniem przemocy przejawia te same objawy. Reakcje na przemoc są bardzo zróżnicowane i zależą od wielu czynników. Wśród nich wyróżnić możemy cechy indywidualne, wsparcie społeczne, temperament, wcześniejsze doświadczenia czy dostęp do pomocy psychologicznej. Niemniej jednak uzyskane dane stanowią ważny krok w lepszym rozumieniu mechanizmów wpływu traumy na rozwój dziecka. Mogą również wspomagać tworzenie bardziej precyzyjnych narzędzi diagnostycznych i terapeutycznych.
Wyniki badań opublikowano w czasopiśmie Frontiers in Child and Adolescent Psychiatry.
