Naukowcy przeprowadzili badanie, którego celem było sprawdzenie, czy nauka lepszej regulacji emocji u dzieci może prowadzić do zmniejszenia nasilenia tików oraz poprawy ich ogólnego funkcjonowania psychicznego.
Zaburzenia tikowe
Zaburzenia tikowe należą do neurorozwojowych zaburzeń neuropsychiatrycznych, które rozpoczynają się w dzieciństwie. Charakteryzują się występowaniem powtarzających się, mimowolnych, stereotypowych ruchów (tików motorycznych) lub dźwięków (tików wokalnych). Największe nasilenie objawów obserwuje się zwykle w okresie adolescencji.
Choć same tiki są najbardziej widocznym objawem, w praktyce klinicznej istotne znaczenie mają również zaburzenia współistniejące. Te natomiast często bardziej wpływają na codzienne funkcjonowanie dziecka. Należą do nich m.in. ADHD, zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne, zaburzenia lękowe i depresyjne, trudności szkolne oraz problemy z kontrolą impulsów i epizody gwałtownej złości.
Z tego względu współczesne podejście kliniczne podkreśla konieczność kompleksowej oceny i leczenia, uwzględniającego nie tylko same tiki, ale również funkcjonowanie emocjonalne, środowisko rodzinne oraz czynniki biologiczne i psychospołeczne.
Nasilenie tików u dzieci: czy regulacja emocji może je zmniejszyć? Badanie
Naukowcy przeprowadzili badanie, którego celem było sprawdzenie, czy nauka lepszej regulacji emocji u dzieci może prowadzić do zmniejszenia nasilenia tików oraz poprawy ich ogólnego funkcjonowania psychicznego. Badanie przeprowadzono wśród 60 dzieci w wieku 8–12 lat, hospitalizowanych w klinice neuropsychiatrycznej w Izraelu.
Średni wiek uczestników wynosił około 10,5 roku, a pierwsze objawy tików pojawiały się zwykle około 6. roku życia. Prawie połowa dzieci wcześniej otrzymywała leczenie farmakologiczne z powodu tików lub współwystępującego ADHD. Żadne z nich nie uczestniczyło jednak wcześniej w terapii behawioralnej ukierunkowanej na tiki. Z badania wykluczono dzieci z zaburzeniami ze spektrum autyzmu oraz psychozami.
Ocena kliniczna obejmowała nasilenie tików, objawy obsesyjno-kompulsyjne, cechy ADHD oraz objawy lękowo-depresyjne, zarówno w ocenie lekarzy, jak i na podstawie raportów rodziców oraz samooceny dzieci.
Szczególną uwagę poświęcono funkcjonowaniu emocjonalnemu dzieci, w tym poziomowi odczuwanego stresu, trudnościom w regulacji emocji oraz stosowanym strategiom radzenia sobie. Analizowano również częstość występowania wybuchów złości oraz ich wpływ na funkcjonowanie w domu i w szkole. Celem badania było nie tylko opisanie obrazu klinicznego tików, ale także zrozumienie ich związku z regulacją emocji i stresem. To natomiast może mieć znaczenie dla dalszego rozwoju terapii ukierunkowanych na całościowe funkcjonowanie dziecka.
Tiki a współwystępowanie innych zaburzeń
W badanej grupie większość dzieci (75%) miała rozpoznany zespół Tourette’a. Wyniki wskazały na częste współwystępowanie tików z innymi trudnościami neurorozwojowymi i emocjonalnymi. Najczęściej obserwowano objawy ADHD, które dotyczyły 87% uczestników i obejmowały głównie nadpobudliwość oraz trudności w kontroli zachowania. U 65% dzieci występowały napady złości, natomiast objawy obsesyjno-kompulsyjne dotyczyły około 42% badanych. Rzadziej stwierdzano objawy lękowe (18%) oraz depresyjne (6%).
U większości uczestników tiki miały umiarkowane nasilenie, jednak istotnie wpływały na ich codzienne funkcjonowanie.
Co nasila tiki u dzieci?
Analiza wykazała, że im wyższy poziom odczuwanego stresu u dziecka, tym większe nasilenie tików ruchowych i głosowych. Stres wiązał się również z intensyfikacją innych trudności, takich jak objawy lękowe, depresyjne, wybuchy złości oraz problemy z koncentracją.
Wyniki badania wskazały jednak, że kluczową rolę odgrywa nie tylko sam stres, ale przede wszystkim sposób jego regulacji. Dzieci mające trudności z kontrolą emocji i impulsów prezentowały silniejsze tiki ruchowe oraz większe nasilenie objawów lękowych, depresyjnych i kompulsyjnych. Z kolei stosowanie bardziej adaptacyjnych strategii radzenia sobie, takich jak zmiana sposobu interpretacji sytuacji, wiązało się z mniejszą liczbą zachowań opozycyjnych.
Autorzy podkreślili, że
trudności w regulacji emocji mogą stanowić mechanizm pośredniczący między stresem a nasileniem tików.
W praktyce oznacza to, że stres może prowadzić do zaburzeń emocjonalnych. Te natomiast następnie przyczyniają się do nasilenia objawów ruchowych i behawioralnych.
Zmiana podejścia do leczenia zaburzeń tikowych
Obecnie stosowane metody leczenia tików, takie jak terapia behawioralna ukierunkowana na ich wygaszanie, koncentrują się głównie na kontroli objawów ruchowych. Autorzy badania sugerują jednak, że podejście to może być zbyt ograniczone. Zwracają uwagę, że samo eliminowanie stresu poprzez unikanie sytuacji trudnych nie jest rozwiązaniem długofalowym i może ograniczać rozwój dziecka. Zamiast tego istotne wydaje się uczenie dzieci skutecznych sposobów regulacji emocji i radzenia sobie w sytuacjach stresowych.
Podkreślono również potencjalną rolę terapii wspierających, takich jak podejścia oparte na akceptacji, zaangażowaniu oraz treningu uważności, które mogą poprawiać świadomość emocji i kontrolę impulsów.
Autorzy wskazują także, że rozwój kompetencji emocjonalnych może w niektórych przypadkach zmniejszać nasilenie tików, co potencjalnie ogranicza potrzebę intensywnej farmakoterapii.
Całościowe spojrzenie na tiki jako zjawisko powiązane z funkcjonowaniem emocjonalnym dziecka może sprzyjać bardziej kompleksowemu i skutecznemu podejściu terapeutycznemu, które nie skupia się wyłącznie na redukcji objawów, ale wspiera ogólny rozwój psychiczny dziecka.
Wyniki badania opublikowano w czasopiśmie European Child & Adolescent Psychiatry.
