Zespół badaczy z Uniwersytetu w Bukareszcie przeprowadził badanie, którego celem była analiza wpływu traumy w dzieciństwie na zachowania w dorosłym życiu.
Jak trauma wpływa na życie? Badanie
Badanie koncentrowało się na wpływie doświadczeń traumatycznych na strategie historii życia. Obejmowało ono takie aspekty jak planowanie długoterminowe, podejmowanie ryzyka oraz inwestowanie w relacje interpersonalne.
W badaniu wzięło udział 270 osób, których średni wiek wynosił około 20 lat. Do pomiaru analizowanych zmiennych zastosowano cztery standaryzowane narzędzia kwestionariuszowe. Do oceny traumatycznych doświadczeń w dzieciństwie wykorzystano Childhood Trauma Questionnaire (CTQ). Obejmuje on pięć wymiarów: nadużycia emocjonalne, fizyczne i seksualne oraz zaniedbanie emocjonalne i fizyczne.
Cechy osobowości mierzono natomiast za pomocą Short Dark Triad (SD3). Jest to narzędzie służące do oceny nasilenia subklinicznych cech narcyzmu, psychopatii i makiawelizmu.
W celu określenia strategii życia przyjmowanych w dorosłości zastosowano High-K Strategy Scale. Pozwala ona ocenić, czy dana osoba preferuje strategie wolne, nastawione na długoterminowe planowanie i inwestowanie w przyszłość. Może też wskazywać na skłonność do strategii szybkich, opartych na dążeniu do natychmiastowych korzyści.
Dodatkowo oceniono status materialny w dzieciństwie, wykorzystując krótką ankietę dotyczącą sytuacji finansowej rodziny pochodzenia uczestników.
W analizach statystycznych zastosowano model moderacji. Za jego pośrednictwem naukowcy chcieli sprawdzić, czy cechy osobowości z Ciemnej Triady oraz status materialny modyfikują zależność między doświadczeniami traumatycznymi a strategiami historii życia. Analizowano, czy nasilenie cech narcyzmu, psychopatii i makiawelizmu różnicuje siłę oraz kierunek wpływu traumy z dzieciństwa na późniejsze adaptacje behawioralne.
Trauma a strategie życiowe
Wyniki badania wskazują, że osoby, które doświadczyły traumy w dzieciństwie, częściej w dorosłości prezentują szybką strategię historii życia (fast life history strategy). Trauma mogła obejmować m.in. przemoc emocjonalną i fizyczną oraz różne formy zaniedbania. Strategia ta wiąże się z orientacją na natychmiastowe korzyści, przyspieszonym podejmowaniem ról dorosłych oraz większą skłonnością do zachowań ryzykownych. Z perspektywy teorii historii życia stanowi ona adaptacyjną odpowiedź na postrzeganą nieprzewidywalność i niestabilność środowiska, w którym jednostka rozwijała się we wczesnych etapach życia.
Osoby funkcjonujące zgodnie z szybką strategią życia częściej koncentrują się na krótkoterminowych celach. Inwestują również mniej zasobów w długofalowe relacje interpersonalne oraz wykazują ograniczoną tendencję do odraczania gratyfikacji.
Odmienny wzorzec obserwuje się u osób wychowujących się w stabilnym i bezpiecznym środowisku. Osoby te częściej preferują wolną strategię historii życia (slow life history strategy). Charakteryzuje się ona zdolnością do planowania długoterminowego, odraczania gratyfikacji oraz większym zaangażowaniem w trwałe relacje społeczne i partnerskie.
Rola Ciemnej Triady i statusu materialnego
Badacze sprawdzili, czy cechy osobowości z tzw. Ciemnej Triady (psychopatia, narcyzm i makiawelizm) oraz status materialny w dzieciństwie wpływają na związek między traumą z dzieciństwa a strategiami historii życia w dorosłości.
Wyniki pokazały, że psychopatia istotnie wzmacniała związek między traumą a szybką strategią życia. U osób z wyższym nasileniem cech psychopatycznych doświadczenia przemocy i zaniedbania częściej prowadziły do orientacji na krótkoterminowe cele, impulsywności i podejmowania ryzyka. Psychopatia działała więc jako czynnik, który nasilał wpływ traumy na późniejsze funkcjonowanie.
Inny wzorzec dotyczył subklinicznego narcyzmu. Była to jedyna cecha Ciemnej Triady, która wiązała się z wolną strategią życia. Osoby o wyższym poziomie narcyzmu częściej planowały długoterminowo, inwestowały w siebie i dążyły do stabilności. Może to wynikać z ich koncentracji na osiągnięciach, wizerunku i sukcesie społecznym.
Niski status społeczno-ekonomiczny sprzyjał wyborowi szybkiej strategii życia. Jego wpływ był jednak słabszy niż wpływ cech osobowości. Oznacza to, że warunki materialne są ważne, ale to różnice osobowościowe silniej kształtują reakcje na traumę.
Wyniki te sugerują, że pomoc dla osób z grup ryzyka powinna uwzględniać doświadczenia przemocy oraz niekorzystne warunki materialne. Jednocześnie istotne jest branie pod uwagę indywidualnych cech osobowości. Pozwala to lepiej dopasować działania profilaktyczne i wspierające.
Wyniki badania opublikowano w czasopiśmie Personality and Individual Differences.
