W nowym badaniu analizowano, w jaki sposób czas spędzany przed ekranem wpływa na ryzyko wystąpienia objawów ADHD oraz na rozwój mózgu u dzieci. Jest to pierwsze badanie, które jednocześnie uwzględnia zmiany w zachowaniu, nasilanie się symptomów ADHD i rozwój strukturalny mózgu. Dzięki temu, pozwala ocenić te zależności z perspektywy rozwojowej. Stanowi to ważny krok w zrozumieniu, jak codzienne nawyki mogą oddziaływać na neurobiologiczny i behawioralny rozwój dzieci.
Objawy ADHD u dzieci a czas przed ekranem
Badacze wykorzystali zaawansowane metody, aby ocenić związek między czasem spędzanym przed ekranem a rozwojem objawów ADHD oraz zmianami strukturalnymi mózgu. Analizy kontrolowały wiele potencjalnych czynników zakłócających. Głównym celem badania było ustalenie, czy bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy łączy ekspozycję na ekran ze zmianami neurobiologicznymi. Równocześnie analizowano, czy ta ekspozycja prowadzi do nasilenia objawów ADHD w dwuletnim okresie obserwacji.
Badanie
Naukowcy z Uniwersytetu w Fukui przeprowadzili szeroko zakrojone badanie. Dane pochodziły z dużego projektu ABCD (Adolescent Brain Cognitive Development), który obejmuje dzieci w wieku 9–10 lat.
Czas spędzany przed ekranem oceniano za pomocą kwestionariusza. Uwzględniono korzystanie z różnych urządzeń, w tym granie w gry wideo i oglądanie telewizji. Na tej podstawie obliczono ważony dzienny czas przed ekranem, stosując różne wagi dla dni powszednich (5/7) i weekendów (2/7).
Objawy ADHD mierzono za pomocą kwestionariusza Child Behavior Checklist (CBCL), wypełnianego przez rodziców. W analizach replikacyjnych wykorzystano także skalę Attention Problems z narzędzia Brief Problem Monitor (BPM), w której ocen dokonują nauczyciele.
Strukturę mózgu badano przy użyciu rezonansu magnetycznego (MRI). Zastosowano skanery o mocy 3 Tesli, co pozwoliło uzyskać obrazy o bardzo wysokiej rozdzielczości. Na ich podstawie oceniono m.in. grubość kory mózgowej, objętość poszczególnych obszarów oraz całkowitą objętość kory.
Jak czas przed ekranem wpływał na rozwój mózgu i zachowanie?
Badanie jednoznacznie wykazało, że dłuższy czas spędzany przed ekranem był bezpośrednio związany z nasileniem objawów ADHD. Co ważne, zależność ta utrzymywała się nawet po uwzględnieniu początkowego poziomu tych objawów. Oznacza to, że czas przed ekranem stanowił niezależny czynnik przewidujący dalszy wzrost symptomów ADHD w ciągu dwóch lat obserwacji.
Dodatkowych informacji dostarczyła analiza obrazowania mózgu. Dzieci spędzające więcej czasu przed ekranem miały mniejszą całkowitą objętość kory mózgowej. Mniejsza była u nich również objętość prawej skorupy, czyli struktury jąder podstawy związanej z kontrolą impulsów i procesami poznawczymi. Zaobserwowano również, że większa ekspozycja na ekrany wiązała się z bardziej nasilonym spadkiem grubości kory w obszarach odpowiedzialnych za uwagę i funkcje wykonawcze. Może to wskazywać na mniej korzystny przebieg dojrzewania tych regionów.
Nasilenie objawów ADHD przez elektronikę?
Analiza pokazała, że całkowita objętość kory mózgowej odgrywa istotną rolę pośredniczącą. Innymi słowy, część wpływu czasu spędzanego przed ekranem na nasilenie objawów ADHD może wynikać z tego, że dłuższa ekspozycja wiąże się z mniejszą objętością kory. To z kolei sprzyja pogłębianiu trudności charakterystycznych dla ADHD.
Nie zaobserwowano natomiast, aby tempo zmian w grubości poszczególnych struktur mózgu w ciągu dwóch lat pośredniczyło w związku między czasem przed ekranem a nasilaniem objawów ADHD. Wskazuje to, że choć ekspozycja na ekrany korelowała z różnicami w budowie mózgu, krótkoterminowy rozwój grubości kory nie tłumaczył bezpośrednio zmian w funkcjonowaniu behawioralnym.
Wyniki opublikowano w czasopiśmie Translational Psychiatry.
