Naukowcy przyjrzeli się bliżej ewolucyjnym przyczynom leworęczności i jej związkowi z ludzką psychiką. Udowodnili, że osoby leworęczne są z natury bardziej nastawione na rywalizację niż praworęczne, co potwierdza teorię o ich ewolucyjnej przewadze w sytuacjach walki.
Dlaczego osób praworęcznych jest więcej?
Około 90% populacji stanowią osoby praworęczne. Wiąże się to z dominacją lewej półkuli mózgu, odpowiedzialnej m.in. za funkcje językowe. Pomimo tej wyraźnej przewagi, obecność stabilnej na przestrzeni czasu mniejszości osób leworęcznych pozostaje przedmiotem zainteresowania badaczy. Próbują oni wyjaśnić, dlaczego zjawisko to nie zostało wyeliminowane w toku ewolucji.
Jednym z proponowanych wyjaśnień jest teoria Strategii Ewolucyjnie Stabilnej (ESS), zgodnie z którą współistnienie różnych fenotypów w populacji może przynosić korzyści adaptacyjne. W tym ujęciu osoby praworęczne, jako większość, mogą osiągać przewagę w sytuacjach wymagających współpracy. Dzięki ujednoliconym schematom działania i korzystaniu z podobnych narzędzi łatwiej koordynują one wspólne zadania. Z kolei osoby leworęczne, jako mniejszość, mogą zyskiwać przewagę w sytuacjach rywalizacyjnych, zwłaszcza w bezpośredniej konfrontacji. Tzw. efekt zaskoczenia sprawia, że przeciwnicy, przyzwyczajeni do interakcji z osobami praworęcznymi, mają trudności w przewidywaniu działań leworęcznych. To natomiast może przekładać się na ich sukcesy, np. w sportach walki.
W literaturze pojawia się również hipoteza łącząca leworęczność z poziomem testosteronu. Może to częściowo tłumaczyć większy odsetek osób leworęcznych wśród mężczyzn. W przeszłości sugerowano także możliwy związek leworęczności z określonymi cechami osobowości, a nawet skłonnościami przestępczymi, jednak nowsze badania nie potwierdzają tych zależności.
Pojawiły się również hipotezy wskazujące, że osoby leworęczne mogą charakteryzować się wyższym poziomem ekstrawersji i ugodowości. Tłumaczono to jako potencjalny mechanizm kompensacyjny, mający na celu łagodzenie ich wizerunku i równoważenie postrzeganej skłonności do rywalizacji. Jednak i w tym przypadku wyniki badań pozostają niejednoznaczne.
Jak leworęczność wpływa na psychikę? Badanie
Naukowcy przyjrzeli się bliżej ewolucyjnym przyczynom leworęczności i jej związkowi z ludzką psychiką. Badanie składało się z dwóch eksperymentów. W pierwszym z nich przeprowadzono ankietę internetową, w której uczestniczyło ponad 1100 osób. Respondenci wypełnili kwestionariusze, za pomocą których oceniano preferencję ręczności (wskaźnik LQ), cechy osobowości zgodnie z modelem Wielkiej Piątki oraz poziom lęku i depresji. Na podstawie uzyskanych wyników uczestników podzielono na trzy grupy: osoby silnie leworęczne, silnie praworęczne oraz oburęczne. Następnie porównano wyniki pomiędzy płciami oraz między grupami o różnej dominacji stronnej.
W drugim eksperymencie wybrano mniejszą grupę badanych (48 osób), którzy wykonywali zadanie praktyczne polegające na przekładaniu kołeczków w tablicy z otworami (test 9-Hole Peg Test, 9-HPT). Celem było sprawdzenie, czy rzeczywista sprawność manualna odpowiada deklarowanej ręczności oraz czy pozostaje ona w związku z cechami osobowości.
Osoby leworęczne są bardziej skłonne do rywalizacji i mają niższy lęk przed współzawodnictwem
Wyniki badania ankietowego wykazały, że osoby leworęczne częściej przejawiały postawę nastawioną na rywalizację i rozwój poprzez współzawodnictwo, natomiast osoby praworęczne częściej unikały rywalizacji, co wiązało się z wyższym poziomem lęku.
Niezależnie od ręczności, mężczyźni charakteryzowali się większą skłonnością do rywalizacji oraz silniejszym nastawieniem na osiąganie sukcesu. Kobiety natomiast częściej unikały sytuacji rywalizacyjnych oraz wykazywały wyższy poziom lęku i neurotyzmu. Ponadto wyższe nasilenie objawów depresyjnych odnotowano u kobiet leworęcznych i oburęcznych w porównaniu z praworęcznymi mężczyznami.
Wyniki eksperymentu drugiego, opartego na teście zręczności manualnej, wskazały na brak pełnej zgodności między deklarowaną a rzeczywistą dominacją ręki. U znacznej części badanych dominacja funkcjonalna różniła się od deklarowanej. Niemal połowa osób praworęcznych wykonywała zadanie szybciej lewą ręką, a podobny odsetek osób leworęcznych osiągał lepsze wyniki ręką prawą.
Nie stwierdzono również istotnego związku pomiędzy obiektywnie mierzoną sprawnością manualną a cechami osobowości. Szybkość i zręczność wykonywania zadania nie korelowały z takimi cechami, jak skłonność do rywalizacji, poziom lęku czy towarzyskość.
Asymetria ręczności w populacji może pełnić funkcję mechanizmu adaptacyjnego
Uzyskane wyniki potwierdzają założenia teorii Ewolucyjnie Stabilnej Strategii. Sugerują, że asymetria ręczności w populacji może pełnić funkcję mechanizmu adaptacyjnego. W szczególności leworęczność wykazywała istotny związek z orientacją na rywalizację oraz niższym poziomem lęku przed współzawodnictwem. Z kolei praworęczność była częściej powiązana z postawami kooperacyjnymi oraz tendencją do unikania konfrontacji.
Jednym z kluczowych wyników badania był brak istotnej korelacji między deklarowaną preferencją ręki a obiektywnie mierzoną sprawnością manualną. Niemal połowa uczestników osiągała lepsze wyniki w teście 9-Hole Peg Test ręką niedominującą. Co istotne, jedynie deklarowana ręczność, a nie rzeczywista sprawność manualna, pozostawała związana z cechami psychologicznymi. Może to wskazywać, że to centralna organizacja lateralizacji mózgowej, a nie peryferyjna sprawność kończyny, stanowi podłoże obserwowanych różnic w zakresie cech związanych z rywalizacją.
Wyniki badania nie potwierdziły natomiast wcześniejszych doniesień sugerujących bezpośredni związek leworęczności z zaburzeniami nastroju. W analizowanej próbie osób zdrowych nie stwierdzono istotnych różnic w poziomie depresji ani lęku pomiędzy osobami lewo- i praworęcznymi. Ponadto ręczność nie wykazywała istotnego związku z podstawowymi wymiarami osobowości w modelu Wielkiej Piątki, takimi jak ekstrawersja czy ugodowość.
Wyniki badania opublikowano w czasopiśmie „Scientific Reports”.
