Ból przewlekły dotyka wielu ludzi w Polsce. Może mieć ogromny wpływ na jakość nie tylko naszego życia, ale także na życie rodziny i osób z otoczenia. Badania wykazały, że kobiety doświadczają go częściej niż mężczyźni. Ma to związek m.in z działaniem układu hormonalnego.
Czym jest przewlekły ból?
Ból to nieprzyjemne doznanie, które pojawia się, gdy jakaś część ciała jest uszkodzona lub jest narażona na uszkodzenie — np. w przypadku skręcenia kostki, ból powstrzymuje przed chodzeniem i powoduje pogorszenie stanu, jeśli nadwyręża się kontuzjowaną kończynę. Natomiast chroniczny ból to stan utrzymujący się dłużej niż 3 miesiące po normalnym okresie rekonwalescencji w przypadku urazu lub stanu zdrowia. Może on być również spowodowany długotrwałym schorzeniem. Ból może zacząć się od konkretnego problemu w określonym czasie lub może pojawić się stopniowo, bez konkretnej przyczyny. Istnieje prawdopodobieństwo, że może nawet pojawić się po jakimś czasie po doznanym urazie — można w tym czasie wykonywać jakąś czynność, a potem odczuwać ból.
Ból można odczuwać w konkretnej części ciała lub może sprawiać wrażenie, jakby był rozsiany po całym ciele. Co więcej, może utrzymywać się przez cały czas lub pojawiać się i znikać.
Fibromialgia
Najczęściej występującym bólem przewlekłym jest fibromialgia (ból w układzie kostno-stawowym), bóle głowy, bóle reumatyczne, bóle w obrębie jamy brzusznej (np. bóle menstruacyjne u kobiet). Zespoły te mogą występować jednocześnie, co negatywnie wpływa na jakość życia.
Czasem możemy czuć się bardziej wrażliwi na ból, a czasami sam ból może się nasilać. W skrócie oznacza to, że ból może utrzymywać się przez dłuższy czas lub nasilić się szybko i niespodziewanie. Nawet podjęcie odpowiednich działań, takich jak przyjmowanie leków czy odpoczynek, nie gwarantują, że ból przewlekły ustąpi. Warto zaznaczyć, że paradoksalnie zadaniem bólu jest pomagać – jego pojawienie się sygnalizuje, aby nie używać uszkodzonej części ciała i dać jej szansę na wyleczenie. Jest jak system alarmowy w mózgu, ostrzegający organizm, by nie wyrządzał sobie krzywdy. W przypadku bólu chronicznego ten alarm włącza się nawet wtedy, gdy niebezpieczeństwo dalszych obrażeń już minęło. Nie do końca wiadomo, dlaczego tak się dzieje, ale możliwe jest opanowanie bólu tak, by nie miał on tak dużego wpływu na codzienne funkcjonowanie.
Jak przewlekły ból wpływa na uczucia i myśli?
Ból przewlekły może wpływać w różny sposób na wiele obszarów życia. W życiu domowym i zawodowym można mieć mniej energii na robienie rzeczy, które sprawiają przyjemność. Zarządzanie pracą, domem i innymi obowiązkami może być stresujące podczas zmagania się z bólem. Może powodować problemy z koncentracją na pracy lub nauce. Ból wpływa również na problemy z snem, co powoduje zmęczenie i niemożność poradzenia sobie z chorobą.
Konsekwencją przewlekłego bólu jest zaniepokojonie o swój stan zdrowia, strach dotyczący nieznanej przyczyny bólu lub jego konsekwencji dla orgiazmu. Inni martwią się o swoją przyszłość — o to, że ból na stałe zagości w ich życiu.
Ból powoduje drażliwość, więc może wpływać na relacje z bliskimi osobami. Obniżone samopoczucie i przygnębienie, może zaś prowadzić do epizodów depresyjno-lękowych.
Niektórzy ludzie czują złość — na sam ból, ale też na niezrozumienie ich przewlekłego bólu przez inne osoby. Może też pojawić się złość na samych siebie i postrzeganie bólu jako oznaki słabości, a konieczny odpoczynek jako lenistwo, bycie niesprawczym lub pokonanym przez ból.
Należy jednak pamiętać, że sposób, w jaki ludzie myślą o bólu, wpływa na to, jak go doświadczają, a także na to, jak sobie z nim radzą.
Reakcje na przewlekły ból
Ludzie w różny sposób radzą sobie z bólem przewlekłym. Często okazuje się, że niektóre sposoby są pomocne, podczas gdy inne nie przynoszą rezultatu.
Niedopuszczanie bólu
Niektórzy ludzie starają się „przeforsować” ból i nie chcą dopuścić, by zwyciężył. Oznacza to, że często w efekcie czują się gorzej i nie są tak bardzo efektywni, niż gdyby poświęcili trochę czasu na odpoczynek. Często możemy się spotkać z podejściem, żeby się nie zaniechać swoich obowiązków i odpoczywać. W końcu czeka np. praca do wykonania i opieka nad dziećmi. W efekcie pojawia się uczucie przygnębienia, zdenerwowania i sfrustrowania sobą i bólem. Do czasu, gdy nie zgłosimy się po pomoc, zrobimy niewiele i będziemy mieli ochotę się poddać.
Osoby doświadczające przewlekłego bólu często przez lata próbują go unikać, żyć „mimo bólu”. Próbując radzić sobie z codziennymi obowiązkami, nadwyrężają swój organizm, co tylko pogorsza sytuację w dłuższej perspektywie. Pacjenci mówią o „poczuciu osaczenia bólem” lub kontrolowania przez ból, więc dużo energii poświęcają na unikanie tego, że cierpią.
Unikanie bólu
Unikanie robienia zbyt wielu rzeczy na wypadek ponownego nieradzenia sobie z bólem nie jest jednak rozwiązaniem. Warto porozmawiać o bólu z lekarzem, w przeciwnym wypadku jakość naszego życia może ulec znacznemu pogorszeniu.
Wieczna sinusoida
Niektórzy ludzie doświadczający przewlekłego bólu robią więcej podczas lepszych dni, a w gorsze tylko odpoczywają. Oznacza to, że ich możliwości działania są zmienne i bywają nieregularne, co utrudnia planowanie i organizację. Stąd osoby z przewlekłym bólem miewają często wrażenie, że nie panuje się nad swoim życiem. Ich poziom aktywności w życiu cały czas wzrasta i opada.
Choć jest to niezwykle trudne, ważna jest akceptacja tego stanu rzeczy, okazanie sobie zrozumienia i troski. Takie podejście może pozytywnie wpłynąć na samopoczucie jak i samo odczuwanie bólu.
