czwartek, 22 lutego, 2024

Przyczyny autyzmu. Co mówią badania?

Jak podkreślaliśmy wielokrotnie, naukowcy nie określili jednej przyczyny autyzmu. Możemy natomiast mówić o czynnikach, które mogą wpływać na pojawienie się spektrum autyzmu u dziecka. Zmiany w układzie nerwowym czym charakteryzuje się autyzm mogą powstać z połączenia wielu różnych czynników ryzyka.

Jak się objawia autyzm?

Autyzm to zaburzenie neurologiczne rozwoju, manifestujące się na wiele sposobów w ramach spektrum autyzmu. Objawy występują w różnych kombinacjach i stopniu nasilenia. Oznacza to, że nie ma dwóch identycznych przypadków. Osoby autystyczne często wykazują powtarzające się zachowania, ograniczone zainteresowania, fiksacje i problemy z komunikacją. Należy pamiętać, że nie jest to choroba, nie można go wyleczyć. Szerzej spektrum autyzm opisałam w naszym dziale encyklopedii.

Przyczyny autyzmu

Wiele osób szuka odpowiedzi, dlaczego on lub jego dziecko jest inne niż większość społeczeństwa. Dlaczego myśli i zachowuje się w sposób odbiegający od przyjętych standardów. Zapewne brak jednoznacznej odpowiedzi bywa rozczarowujący. Niestety my również nie wskażemy jednej przyczyny autyzmu. Natomiast postaramy się omówić czynniki, które w różnym układzie mogą zwiększać prawdopodobieństwo wystąpienia autyzmu.

Czynniki wpływające na rozwój autyzmu:

  • genetyczne,
  • środowiskowe,
  • prentalane,
  • neurologiczne.

Pragnę podkreślić, że nie ma żadnych dowodów naukowych na to, że szczepionki powodują autyzm. Od wielu lat przeprowadzane są badania naukowe na całym świecie, które wykazały, że nie ma związku między szczepionkami a autyzmem.

przyczyny autyzmu

Genetyczne przyczyny autyzmu

Szereg badań wskazuje, że autyzm może mieć podłoże genetyczne. Osoby, których rodzeństwo lub rodzice mają zaburzenie ze spektrum autyzmu, mają większe ryzyko rozwoju tego zaburzenia u siebie. Najczęściej badanymi genami związanymi z autyzmem są geny związane z funkcjonowaniem mózgu i układu nerwowego.

Przykładowo badania wykazały, że mutacje w genach związanych z receptorem dla neurotransmitera glutaminianu, zwanym NMDA oraz związanymi z genami wytwarzającymi białka biorące udział w formowaniu synaps między neuronami, mogą zwiększać ryzyko wystąpienia autyzmu. Mutację jednego z genów wpływających na niepełnosprawność intelektualną w spektrum autyzmu omówiłam tutaj.

Środowisko przyczyny autyzmu

Wiele czynników środowiskowych może wpływać na rozwój autyzmu. Jednak należy pamiętać, że jest to obszar nadal badany przez naukowców. Do czynników środowiskowych należą między innymi zanieczyszczenia powietrza, chemikalia, które występują w żywności i wodzie, a także infekcje prenatalne.

Wyjaśniając, na ryzyko wystąpienia autyzmu może wpływać emisja szkodliwych substancji chemicznych, które przedostają się do organizmu człowieka za pośrednictwem powietrza. Niektóre badania sugerują także, że chemikalia stosowane w przemyśle spożywczym, takie jak bisfenol A (BPA) mogą zwiększać ryzyko autyzmu. Podobnie jak niektóre substancje chemiczne obecne w wodzie (np. pestycydy). Natomiast w kwestii infekcji prenatalnych zapraszam do zapoznania się z badaniem, które omówiłam w artykule Infekcje w ciąży a prawdopodobieństwo spektrum autyzmu.

Prenatalne przyczyny autyzmu

Do prenetalnych czynników ryzyka należą cukrzyca ciążowa, choroby tarczycy, zakażenia wirusowe przebyte w ciąży. Ponadto zażywanie niektórych leków w czasie ciąży, może zwiększać ryzyko autyzmu u dziecka.

W artykule Stosowanie antybiotyków w okresie okołoporodowym i ryzyko autyzmu zostało przedstawione badanie związane z zażywaniem antybiotyków. Natomiast w tym artykule omówiłam nieprawidłowości epigenetyczne w linii krwiotwórczych komórek macierzystych, które mogą być również prenatalną przyczyną autyzmu.

przyczyny autyzmu

Neurologiczne przyczyny autyzmu

Spektrum autyzmu należy do zaburzeń neurorozwojowych. Często towarzyszą mu również zaburzenia neurologiczne. Część badań wskazuje, że osoby w spektrum autyzmu mają różnice w budowie mózgu. Przykładowo podczas badań z użyciem SPECT stwierdzono zmiany w postaci hipoperfuzji (zmniejszony przepływ krwi) obszarów skroniowych zlokalizowane obustronnie. Szczególnie w okolicach górnego zakrętu skroniowego i górnej bruzdy skroniowej.

W jednym z badań wykazano także liczne zmiany we wzorcach aktywności korowej osób w spektrum autyzmu. W rozległych obszarach od pierwotnej kory czuciowej do wyższych poziomów kory asocjacyjnej. Dla osób zaciekawionych tematem tutaj opisałam brak pofałdowania pewnych obszarów kory mózgowej wpływający na niepełnosprawność intelektualną i spektrum autyzmu.

Co więcej, niektóre badania sugerują, że osoby z autyzmem mogą mieć zaburzenia w produkcji lub działaniu neuroprzekaźników, co wpływa na ich zdolność do przetwarzania informacji. (Neuroprzekaźniki są substancjami chemicznymi, które umożliwiają komunikację między neuronami w mózgu).

Dodatkowo osoby z autyzmem mogą mieć zmienione reakcje na bodźce sensoryczne, takie jak dźwięki, światło i dotyk. To może wpłynąć na ich zdolność do przetwarzania informacji i interakcji z otoczeniem. Duża część osób w spektrum autyzmu korzysta z terapii integracji sensorycznej, aby pomóc sobie w codziennym funkcjonowaniu.

Wiele czynników ryzyka

Nie tylko w Polsce, ale na całym świecie rośnie liczba diagnoz związanych ze spektrum autyzmu. Dlatego społeczeństwo coraz częściej szuka informacji o tym, jakie są przyczyny autyzmu, a środowisko naukowców pilnie próbuje znaleźć odpowiedź. Jednak naukowcy nie określili jednorodnej etiologii autyzmu. Możemy mówić tylko lub aż o wielu czynnikach ryzyka.

Reasumując, czynniki genetyczne są złożone i wielorakie, a badania nad nimi nadal trwają. Jednakże istnieje wiele dowodów naukowych sugerujących, że geny związane z funkcjonowaniem mózgu i układu nerwowego są kluczowe dla rozwoju autyzmu. Duże znaczenie ma również wpływ czynników środowiskowych jak zanieczyszczenia powietrza czy toksyny. Nie należy zapominać o czynnikach prenatalnych, które mogą być równie ważne.

Więcej na temat spektrum autyzmu dowiedzieć się można na naszym kanale YouTube PsychiatraPlus.

Bibliografia

Grandin T., Panek R. (2016). Mózg autystyczny. Kraków: Wyd. Copernicus Center Press

Brynska A., W poszukiwaniu przyczyn zaburzeń ze spektrum autyzmu – neuroobrazowanie strukturalne (część I) Psychiatr Pol 2012;46(6):1053–1060

Brynska A., W poszukiwaniu przyczyn zaburzeń ze spektrum autyzmu – neuroobrazowanie strukturalne (część II) Psychiatr Pol 2012;46(6):1061–1071

Karolina Król
Karolina Król
Karolina Król jest psychologiem, absolwentką Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Wśród jej zainteresowań naukowych szczególne miejsce zajmuje psychologia dziecka oraz praca z kobietami w ciąży i po porodzie.

powiązane artykuły

12,870FaniLubię
1,473ObserwującyObserwuj
18,800SubskrybującySubskrybuj

Popularne artykuły